غیبت صغری،غیبت کبری،نواب اربعه و دلایل غیبت صاحب الزمان(عج)

غیبت صغری،غیبت کبری،نواب اربعه و دلایل غیبت صاحب الزمان(عج)                    
غیبت صغری امام زمان (عج) از زمان رحلت پدر بزارگوارش 260 هجری شروع و تا سال 329 /ه. ق /( سال درگذشت آخرین نایب خاص امام ) ادامه داشت.

غیبت صغری
غیبت صغری امام زمان (عج) از زمان رحلت پدر بزارگوارش 260 هجری شروع و تا سال  329  /ه. ق /( سال درگذشت آخرین نایب خاص امام ) ادامه داشت.
مرحوم شیخ مفید آغاز غیبت صغری را از سال تولد آن حضرت (سال 255) حساب کرده است و با این محاسبه دوران غیبت صغری 75 سال می‌باشد.
(ارشاد 346)
طبعاٌ نظریه مرحوم شیخ مفید از این لحاظ بوده است که حضرت مهدی در زمان حیات پدر نیز حضور و معاشرت چندانی با دیگران نداشته و از نظر کلی غایب محسوب می‌شده است.
در دوران غیبت صغری ارتباط شیعیان با امام بطور کلی قطع نبود و آنان به گونه ای خاص و محدود باامام ارتباط داشتند(این ارتباط از سوی نواب اربعه صورت می‌گرفت).
نواب اربعه
این چهار بزرگوار که هر کدام فقیهی عالی قدر و ممتاز بودند، بین شیعیان و حضرت مهدی وساطت می‌کردند و امور 69 ساله غیبت را به عهده داشتند و این مسئولیت را به خوبی به پایان رساندند.
ایشان به ترتیب زمانی عبارتند از:
ابو عمرو عثمان بن سعید عمری: از سال 260 تا 265/ ه. ق/ به مدت 5 سال پس از رحلت امام حسن عسکری نیابت خاصه حضرت را بر عهده داشت.
ابو جعفر محمد بن عثمان بن سعید عمری: از سال 265 تا 304 به مدت 40 سال نیابت خاصه حضرت را بر عهده داشت.
 ابو قاسم حسین بن روح نوبختی : از سال 305 تا 326 به مدت 21 سال.
ابو الحسن علی بن محمد سمری:از سال 326 تا 329 به مدت 3 سال.
وظایف و فعالیت‌های اساسی نواب خاص
1-پنهان داشتن نام و مکان امام:
چنانچه در توقیع به این مضمون از سوی آن حضرت به محمد بن عثمان صادر شده: کسانی که از اسم من می‌پرسند باید بدانند اگر سکوت کنند بهشت و اگر حرفی بزنند جهنم در انتظار آنهاست. چه اینان اگر بر اسم واقف شوند آن را فاش می‌سازند و اگر از مکان آگاه شوند آن را نشان می‌دهند.
(طوسی222)
 البته بردن نام آن حضرت وپرسش وپاسخ راجع به نام آن حضرت در آن زمان) بنا بر تقیه حرام  بوده است).
2-سازماندهی وکلا:
علاوه بر این نواب خاص آن حضرت تعدادی نواب عام نیز داشته اند که نامه‌ها وسوالات و وجوه شرعی شیعیان را توسط نایب خاص به محضر امام می‌رساندند . این افراد دربلاد مختلف حضورداشتند که سازماندهی این افراد بر عهده نواب خاص آن حضرت می‌بود.
تعدادی از اسامی این افراد عبارتند از: محمدابن اسدی - احمدابن اسحاق.
اشعری مقی -ابراهیم ابن محمد همدانی(طوسی  الغیبه 257).
محمدابن ابراهیم مهزیار (اصول کافی 1/518).
حجرابن یزید - محمد ابن صالح ( اصول کافی 1/521) و...
3-اخذ  و توزیع اموال متعلق به امام:
در روزهای شهادت امام حسن عسکری گروهی از شیعیان قم و بعضی از مناطق ایران به قصد دادن اموالی که از طرف شیعیان مناطق جمع کرده بودند تا به امام تحویل دهند وارد سامرا شدند ؛ با مطلع شدن از شهادت حضرت گروهی از مردم جعفرکذاب برادر امام را برای تحویل اموال به آنها پیشنهاد کردند، آنها طبق روال معمول نشانی پولها و اموال را از جعفر پرسیدند، جعفر از پاسخ به آنها عاجز ماند و آنها ناگزیر قصد بازگشت به وطن را داشتند که در بیرون سامرا پیک سرّی حضرت بقیةالله آنان را به محضر امام راهنمایی کرد. آنها بعد از آنکه حضرت خصوصیات تمامی پولها و اموال را بیان فرمود اموال را تحویل ایشان دادند؛ آنگاه امام فرمود بعد از این چیزی به سامرا نیاورید من شخصی را در بغداد معین می‌کنم تا اموال را به او دهید. از آن به بعد بود که امام عثمان ابن سعید را به نیابت خاص منصوب کرد اودربغداد وظایف خود را آغازکرد.
4- پاسخ گویی به سوالات فقهی و مشکلات عقیدتی:
حسین ابن روح در یک مجلس پاسخ شخصی را که در شهادت امام حسین (ع) شبهه داشت مطرح کرد. فردای آن روز به یکی از شیعیان که فکر می‌کرد آن پاسخ تراوش فکری خود اوست اظهار داشت:
اگراز آسمان سقوط کنم و طعمه مرغان هوا شوم یا باد تندی مرا به هوا پرتاب کند در نظرم بهتر است که در دین خدا رای و نظر شخصی خود را بیان کنم.
5- مبارزه با مدعیان دروغین نیابت:
در عصر غیبت صغری افرادی پیدا می‌شدند که به دروغ مدعی سفارت و نیابت خاص امام می‌شدند و در اموال متعلق به امام تصرف بی مورد نموده و در مسائل فقهی و اعتقادی سخنان گمراه کننده به زبان می‌آوردند؛ اینجا بود که نواب خاص به مقابله با آنان بر می‌خواستند و گاه طرد و لعن آنان از ناحیه حضرت، صادرمی شد.
آغاز دورات غیبت کبری
نایبان چهار گانه هر کدام به دستور مستقیم حضرت مهدی یکی پس از دیگری منصوب می‌شدند؛ هنگامی که علی ابن محمد سمری (ره) نایب چهارم امام قائم از دنیا رفت دوران نیابت خاص و غیبت صغری به پایان رسید.
شش روز قبل از وفات علی ابن محمد سمری نامه ای از حضرت مهدی به او داده شد:
بِسمِ اللهِ الرَّحمنِ الرَّحیم
یا عَلیَّ بنِ مُحَمَّد السَّمرِی،اَعظَمَ الله اَجرَ اِخواتِکَ فِیکَ ، فَاِنَّکَ مَیِّتٌ مابَینَکَ و بَینَ سِتَّةِ اَیّامِ، فَاجمَع اَمرَکَ وَ لا تُوصِی الی اَحَدٍ فَیَقُومَ مَقامَکَ بَعدَ وَفاتِک فَقَد وَقَعَتِ الغَیبَةُ التّامَّة، فَلا ظُهورَ اِلّا بَعدَ اِذنِ اللهِ تَعالی ذِکرُهُ وَ ذلِکَ بَعدَ طُولِ الاَمَدِ وَقَسوَة ِالقُلُوبِ وَ امتلاء الاَرضِ جَوراً

به نام خداوند بخشنده مهربان
ای علی ابن محمد سمری خداوند اجر برادرت را در مورد فقدان تو بزرگ کند ، تو پس از شش روز از دنیا می‌روی ؛ امور خود را سامان بده و آماده رحلت باش و به هیچ کس در مورد جانشینی وصیت نکن ؛ غیبت کامل (غیبت دوم و کبری) واقع شد دیگر ظهوری نیست مگر بعد از  اذ ن خداوند متعال و این ظهور پس از مدتی طولانی در آن هنگام است که دلها سخت شده و زمین پر از ظلم و جور گشته است.
( بحارالنوار 51 /361)
در بین شما کسانی پیدا می‌شوند که دعوی دیدن مرا می‌کند لیکن آگاه باشید) که پس از خروج سفیانی و صیحه آسمانی، هر کس ادعا کند که مرا دیده دروغگو است).
تکلیف شیعیان برای حل مشکل در زمان غیبت
اسحاق ابن یعقوب می‌گوید از عثمان ابن سعد نخستین نایب خاص امام زمان خواستم تا نامه مرا به آن حضرت برساند در آن نامه پرسیده بودم در عصر غیبت کبری به چه کسی مراجعه کنیم؟ امام زمان (عج) با خط خودشان در پاسخ سوال من چنین فرمودند:
واَمَّا الحَوادِثُ الواقِعَة فَارجِعُوا فِیها اِلی رُواةِ اَحادِیثِنا فَاِنَّهُم حُجَّتی عَلیکُم وَ اَنا حُجَةُ اللهِ عَلَیهِم:
درحوادث و رخدادها به راویان حدیث ما( فقها) مراجعه کنید که آنها حجت من بر شما هستند و من حجت خدا برآنها می‌باشم
( کشف الغمه 3/457)
همچنین امام حسن عسکری (ع) ویژگی فقیه مورد نظر راطبق حدیثی  بیان کرده است :
فََاَ مَّا مَن کانَ مِنَ الفُقَهاءِ صائِناً لِنَفسِه ، حافِظًا لِدِینِه ، مُخالِفًا عَلی هواه ، مُطِیعًا لِاَ مرِ مُولاه ، فَلِلعَوام اَن یُقَلِّدُوه
هرکدام ازفقها که نگهدارنده نفس خود ازانحراف وگناه ، نگهبان دین خود، مخالف هوای نفس خود و مطیع فرمان مولایش (خداوند) است بر مردم لازم است از او تقلید کنند.
(احتجاج طبرسی 2/2163)
علل سیاسی و اجتماعی غیبت
شکی نیست که رهبری پیشوایان الهی به منظور هدایت مردم به سر منزل کمال مطلوب است و این امر در صورتی میسر می‌شود که آنها آمادگی بهره برداری از این هدایت الهی را داشته باشد اگرچنین زمینه مساعدی در مردم وجود نداشته باشد .حضور پیشوایان آسمانی  در بین مردم ثمری نخواهد داشت.
متاسفانه فشارها و تضییقاتی که به ویژه از زمان امام جواد (ع) به بعد بر امامان وارد شد ومحدودیتهای فوق العاده ای که برقرار گردید، طوری فعالیت‌های امام یازدهم ودوازدهم را به حداقل رسانید که نشان داد زمینه‌های مساعد جهت بهره برداری  از هدایت وراهبریهای امامان در جامعه وجود ندارد. ازاین رو حکمت الهی اقتـضا کرد که پیشوای دوازدهم بـه تفصیلی که اشاره شد غیـبت اختـیارکند تــا موقعی که آمادگی لازم در جامعه به وجود آید.
البته همه اسرار غیبت برما روشن نیست  ولی شاید نکته ای که گفتیم رمز اساسی غیبت باشد در روایات ما، روی چند موضوع تکیه شده است :
1-آزمایش الهی:
وَلِیمحِّصَ اللهُ الَّذینَ آمَنوا وَیمحَقَ الکافرین : تا اهل ایمان را از هر عیب ونقص پاک گرداند و کافران را هلاک نماید
(آل عمران 140)
از سخنان ائمه بر می‌آید که آزمایش به وسیله غیبت حضرت مهدی (عج) ازسخترین آزمایش‌های الهی است واین سخن از چند جهت است:
چون غیبت بسیار طولانی می‌شود بسیاری از مردم دستخوش شک وتردید می*گردند.
از نظر سختهای وفشارها وپیشامدهای ناگور که در دوران غیبت رخ می‌دهد به* طوری که حفظ ایمان و استقامت در دین ، کاری سخت ودشوار است.
پیامبر(ص) فرمودند : مهدی از دیدگان شیعیان و پیروانش غایب می‌شود وجز کسانی که خـداونـد دلـهای آنان را جهـت ایمان ،  شایـستـه قـرار داده ، در اعتـقـاد به امــامـت اسـتـوار نمی‌مانند(صافی 8/101)
2-حفظ جان امام:
:زرازه یکی از یاران امام صادق می‌گوید که امام صادق  (ع) فرمودند:
امام منتظر پیش از قیام خویش مدتی از چشم‌ها غایب خواهد شد؛عرض کردم چرا؟ فرمودند بر جان خویش بیمنـاک خواهد بود.
3- آزادی از یوغ غیبت با طاغوتهای زمان:
حسین ابن فضال می‌گوید امام هشتم فرمود: گویی شیعیان را می‌بینم که هنگام*مرگ سومین فرزندم ( امام حسن عسکری(ع) ) در جستجوی امام خود می‌گردند اما تو را نمی‌یابند عرض کردم چراغایب می‌شوند ؟  فرمود: برای اینکه وقتی با شمشیر قیام می‌کند بیعت کسی در گردن وی نباشد(اصول کافی 1/337).
در توقیعی که در احتجاج از حضرت حجت (عج) روایت شده ، آمده است: و اما*علت غیبت من، خداوند عز و جل می‌فرمایند:
یا اَیهَاالَّذینَ آمَنُوا لَا تَسئَلُوا عَن اَشیاءَ اِن تُبدَ لَکُم تَسُوُکُم
ای کسانی که ایمان آوردید از چیزهایی مپرسید که هرگاه برایتان فاش گردد شمارا بد آید.
هیچ یک از پدرانم نبود مگر اینکه در گردن او بیعتی برای سرکشی زمانش واقع شد، ولی من در حالی خروج می‌کنم که بیعتی برای احدی از طاغوت بر گردنم نیست.(احتجاج 2/248)
4-سنت پیغمبران الهی را درآن جاری گرداند:
چنانچه در حدیث سریراز امام صادق (ع) آمده که فرمود:
قائم ما را غیبتی است که مدت آن به طول می‌انجامد. عرضه داشتم چرا یا رسول الله؟
فرمودند: زیرا که خداوند عز وجل می‌خواهد سنت‌های پیغمبران را در غیبت هایشان بر او نیز جاری سازد؛ و ای سریر، ناگزیر است از این که مدت غیبت آنان را به پایان برد، خداوند تعالی می‌فرمایند:
لَتَر کَبُنَّ طَبَقًا عَن طَبَق: که البته شما را از حالی به حال دیگر در آید یعنی سنتهای آنانی که پیش از شما بوده اند(بحار الانوار 54/142)
5-قبایح و زشتی اعمال ما:
کارهای خلاف و معصیتهایی که ما مرتکب می‌شویم مانع از ظهور آن حضرت *است برای عقوبت ما، چنانکه از امیر المومنین علی (ع) آمده که فرموده اند:
و بدانید که زمین از حجت خدا خالی نمی‌ماند ولی خداوند به خاطر ظلم وستم و اسراف مردم برخودشان آنها راازدیداراو نابینا خواهد ساخت(بحار الانوار51/113)
در توقیع حضرت حجت (عج) نیز به شیخ مفید چنین آمده :
و اگر شیعیان ما که خداوند در اطاعتش آنان را یاری دهد، در وفای پیمانی که از
ایشان گرفته شده مصمم و جدی باشند نعمت لقای ما از آنان به تاخیر نمی‌افتد و سعادت دیدار ما با معرفت کامل و راستین نسبت به ما تعجیل می‌گشت؛ پس تنها چیزی که ما را از آنان پوشیده می‌دارد همانا چیزهای  نا خوشایندی است که از ایشان به ما می‌رسد و از آنان انتظار نمی‌رود.
(احتجاج 2/325)
«روابط عمومی هیئت مکتب عترت طه(ص)»
«آذربایجانی‌های مقیم تهران»

نظرات

ارسال نظر

پست الکترونیک شما در بخش نظرات عمومی منتشر نخواهد شد.